استشمام مىشد . نه از عينيت أسماء و صفات نسبت به ذات ، و نه از غيريت أسماء زمزمه‌اى بود ، و نه از « وجوب » و « امكان » نشانى در ميان بود . حقيقت غيب الغيوب نه نظر لطف به غير داشت ، و نه نظر قهر . لذا از غيبِ هويت تعبير به « عنقاء مُغْرِب » و « مجهول مطلق » نموده‌اند . [ گفتار در « مفاتيح غيب » ] اما اين پرسش كه ابواب خيرات و بركات ، يا جواهرِ موجود در ذات و كلماتِ طيّبهء متحقّق در مقامِ غيبِ هويت به وجود استجنانى ، يا تعيّنِ لازمِ افاضت و استفاضت ، چگونه ظاهر گرديد ؟ در جواب اين سؤال ارباب تحقيق و اهل حق بحث از « مفاتيح غيب » « 1 » نموده‌اند « 2 » . در مأثورات نبويه و ولويه ، و نيز در مأخذ معارف اوليا ، يعنى كلام مجيد و قرآن شريف ، به آنچه عنوان شد تصريحات كم نيست ؛ و گاهى هم مطالب تلويحاً و تلميحاً مذكور افتاده است . و شك نيست كه لسان و بيان و قلم از ذكر برخى از مطالب عاجز است .

--> ( 1 ) - « مفاتيح غيب » بر دو قسم است : مفاتيح در « قوس نزول » ، و « قوس صعود » . چه آن‌كه‌حق جز از طريق أسماء و صفات ، يا قبول تعيّن اسمائى ، در هيچ مظهرى تجلّى ننمايد . و اين‌كه خاتم انبيا و اوليا - عليه و على أولاده السلام و التحيّة - فرموده‌اند : « إنَّ للَّه‌سَبعين أَلْفِ حجابٍ مِن نورٍ وظلمةٍ ؛ لَو كَشَفَها ، لأحْرَقَت سُبُحاتُ وَجهِه مَا انتَهى إليه بَصرَهُ مِن خلقِه » . نتوان از « سُبحات وجه » اراده نمود تجلى وجودى را ، و گرنه تجلى ذاتْ كليهء تعيّنات ، از جمله أسماء صفات ، را به برق غيرتِ احديّتِ ذاتيه محترق نمايد . مىشود كه از نظر شهودِ سالك در تجلّى شهودى جز ذاتْ همهء تعيّنات ناشى از ذاتْ غير مشهود ، و مشهودْ حق باشد و بس . ( 2 ) - ر . ك : النفحات الإلهيّة ، ص 63 - 75 ؛ مشارق الدراري ، ص 134 - 147 .